WTW installatie Tholen: balansventilatie voor een toekomstbestendige woning
Een wtw installatie in Tholen is niet langer een luxe voor de nieuwbouwwijken. Met een woningvoorraad die voor bijna een derde dateert van vóór 1965, een hoge concentratie A-labels in de recent gebouwde delen rond de vestingstad en een gemeente die richting 2050 stap voor stap van het aardgas af wil, is balansventilatie met warmteterugwinning de logische volgende stap. Wij van VTH Installatiebedrijf, familiebedrijf uit Heerle, helpen Thoolse huiseigenaren en VvE's al ruim 25 jaar met ventilatie die past bij het klimaat van het eiland en bij de plannen die de gemeente en woningcorporatie Stadlander voor de komende jaren maken.
Wat we in de praktijk zien, is dat een goed ontworpen wtw installatie in Tholen op twee fronten verdient: de energierekening gaat omlaag doordat 80 tot 95 procent van de warmte uit de afgevoerde lucht terug de woning in gaat, en de luchtkwaliteit verbetert direct merkbaar. En dat is niet voor niets, want in zo'n 60 procent van de Nederlandse woningen wordt de CO₂-norm van 1.200 ppm regelmatig overschreden. Wil je weten wat er bij jouw huis aan de Eendracht, in Sint-Maartensdijk of in Sint-Annaland mogelijk is? Bel ons gerust op 085 169 18 17, dan plannen we een gratis adviesgesprek in.
Wtw installatie Tholen: waarom juist op het eiland een slimme keuze
Tholen is geen gemiddelde Nederlandse gemeente. Het is een zeekleischiereiland met circa 8.700 inwoners in de gelijknamige hoofdkern, ruim 3.700 woningen totaal, en een ligging die fysiek bepalend is voor elke installatiekeuze die je maakt. Wind vanaf het Schelde-Rijnkanaal, zoute lucht, hoge grondwaterstanden en een bouwvoorraad die loopt van middeleeuwse panden in de vesting tot BENG-nieuwbouw aan de randen. Wat we hier in onze ervaring vrijwel elke week tegenkomen, is dat een ventilatiesysteem dat in Brabant prima werkt, op Tholen extra ontwerpaandacht nodig heeft. Dakdoorvoeren krijgen meer windbelasting, buitenroosters vragen om corrosiebestendige uitvoering en de keuze tussen een centrale of decentrale wtw installatie in Tholen hangt sterk af van waar in de gemeente je woont.
De woningvoorraad vertelt het hele verhaal. Ruim 870 woningen zijn van vóór 1965, dat is bijna een kwart van de totale voorraad. Daar staan vaak nog roosters in de gevel, soms een mechanische afvoerbox uit de jaren tachtig en zelden of nooit een balanssysteem. Tegelijk staat er een groot pakket woningen uit 1995 tot 2025 (ongeveer 1.280 stuks), waarvan een fors deel op zijn minst een eenvoudige systeem-C box heeft en in de nieuwste delen al een complete wtw installatie in Tholen op de zolder hangt. De energielabels bevestigen dit beeld: 1.204 woningen met label A en daarboven nog eens 251 met A+ tot A++++, naast 482 woningen met label F of G die nog volop verduurzamingswerk vragen.
En dat is precies waarom de energietransitie in deze gemeente niet één gesprek is maar tien. De gemeente Tholen werkt aan een Warmteprogramma dat uiterlijk eind 2026 op tafel ligt, met Wijkuitvoeringsplannen per buurt. Woningcorporatie Stadlander heeft aangekondigd 960 woningen in Tholen stap voor stap te verduurzamen via renovatie en sloop-nieuwbouw, met aandacht voor isolatie en (hybride) warmtepompen. En dat laatste is precies het punt waarop een wtw-systeem onmisbaar wordt, want zodra je goed isoleert en de woning luchtdicht maakt, krijg je zonder mechanische warmteterugwinning vrijwel zeker vocht- en CO₂-problemen. Wil je weten waar jouw woning in dat plaatje zit? Bel ons op 085 169 18 17, dan denken we mee.
Wat doen wij bij een wtw-installatie
Een wtw-installatie is in de kern een balansventilatiesysteem (systeem D) waarbij een centrale of decentrale unit vuile lucht uit keuken, badkamer en toilet afzuigt en tegelijk voorverwarmde verse lucht inblaast in slaapkamers en woonkamer. De warmtewisselaar in de unit haalt 80 tot 95 procent van de warmte uit de afgevoerde lucht en geeft die mee aan de inkomende lucht, zonder dat de twee luchtstromen zich mengen. Wij doen alles wat daarbij komt kijken, van ontwerp tot oplevering. Concreet betekent dat:
- Nieuwe wtw-installatie aanleggen in bestaande bouw of nieuwbouw, inclusief alle toe- en afvoerkanalen, ventielen en de dakdoorvoer.
- Bestaande mechanische ventilatie ombouwen naar een wtw-systeem, vaak in combinatie met isolatie of een hybride warmtepomp.
- Decentrale wtw-units plaatsen in woningen waar centrale kanalen niet realistisch zijn, met name in vooroorlogse panden in de Thoolse binnenstad.
- WTW-units vervangen wanneer een bestaand systeem (vaak 15 jaar oud) aan het eind van zijn levensduur is, op het bestaande kanaalwerk.
- Inregelen en debietmeting volgens BRL 8010 met meetrapport, wat sinds de Wet kwaliteitsborging in 2024 documentatieplicht is bij nieuwbouw en grote renovatie.
- Onderhoud, filters en kanaalreiniging in jaarlijkse cyclus, met optioneel abonnement.
Wat we hier in de praktijk merken, is dat geen twee Thoolse woningen exact dezelfde aanpak vragen. Een tussenwoning uit de jaren '70 in de Molenvliet vraagt een ander ontwerp dan een vrijstaande boerderij in de polder bij Anna Jacobapolder of een appartement in een Stadlander-blok in Sint-Maartensdijk. Daarom beginnen we altijd met een opname ter plaatse, want zonder die opname is elke offerte een gok. Benieuwd wat de mogelijkheden zijn voor jouw situatie? Bel ons op 085 169 18 17, we denken graag mee.
Waarom kiezen Thoolse huiseigenaren voor VTH
We zijn een familiebedrijf uit Heerle, opgericht in 1999 door Kornee van Terheijden. Inmiddels werken zoons Chiel (installatie) en Stijn (riolering) mee in het bedrijf, en die continuïteit voel je in elk contact. Geen callcenter, geen keuzemenu, gewoon iemand uit het team die je verder helpt. Eerlijk gezegd is dat in installatieland zeldzamer dan je zou denken.
Voor een wtw-installatie zijn drie dingen niet onderhandelbaar: vakmanschap, certificering en aanvullende kennis van aanpalende technieken. Wij zijn KIWA CO-gecertificeerd onder BRL 6000-25, wat verplicht is zodra een ventilatieingreep raakvlakken heeft met een cv-ketel of geiser, en dat is bij vervangingen in bestaande bouw vrijwel altijd zo. Daarnaast zijn we F-gassen gecertificeerd (BRL 100 bedrijf, BRL 200 monteur), wat ons toestaat de stap naar warmtepompen mee te nemen wanneer dat past, en lid van Techniek Nederland met VCA*-erkenning. Op basis van onze 25 jaar ervaring weten we hoe je de overgang van een oude mechanische box naar een volwaardig balanssysteem zonder bouwoverlast doet.
Wat klanten in Tholen ons vaak teruggeven, is dat we begrijpen waar de afspraak echt over gaat. Niet over een box op de zolder, maar over een woning die de komende 20 jaar comfortabel, gezond en betaalbaar moet zijn. We rekenen voor wat een systeem kost, wat het maandelijks aan stroom verbruikt, wat de subsidie oplevert en wanneer je hem hebt terugverdiend. En als hybride warmtepomp of zonnepanelen logisch zijn als vervolgstap, zeggen we dat ook. Wist je dat een moderne DC/EC-motor in een wtw-unit nog maar 3 tot 8 watt verbruikt, tegen 35 tot 80 watt voor een oude AC-box? Dat scheelt in een Thoolse woning met label A al gauw 60 euro stroom per jaar.
Centraal of decentraal: welk wtw-systeem past bij jouw Thoolse woning
De keuze tussen een centrale wtw-installatie en een decentraal systeem met units per ruimte is op Tholen vaker een echte afweging dan elders. Reden: de bouwvoorraad is divers, schachten ontbreken in oudere kernen en bij een vooroorlogs pand in de vesting is het simpelweg niet realistisch om twee complete kanaalsystemen door de woning te trekken zonder de hele woning te strippen.
Centrale wtw-installatie (systeem D) Eén unit op zolder of in een technische ruimte, twee kanaalsystemen door de woning (toevoer en afvoer), ventielen in alle vertrekken. Hoogste rendement (tot 95 procent op state-of-the-art tegenstroomwisselaars), beste inregelmogelijkheden, één onderhoudspunt. Prijsklasse 3.500 tot 8.000 euro inclusief installatie en btw, afhankelijk van woningoppervlak en bestaande infrastructuur. Past goed bij nieuwbouwwoningen in delen van Tholen-stad rondom de Molenvliet, bij grondgebonden eengezinswoningen vanaf de jaren '90 met voldoende schachtruimte, en bij volledige renovaties waarbij toch een verdiepingsvloer eraf gaat.
Decentrale wtw-units Eén unit per ruimte, doorgaans één in de woonkamer en één per slaapkamer. Geen kanalen, alleen muurdoorvoer per unit. Rendement 76 tot 97 procent afhankelijk van fabrikant; topmodellen zoals Lunos e² halen 96 procent. Prijsklasse 600 tot 1.200 euro per unit, gemiddeld 3.000 tot 6.000 euro voor 3 tot 4 units in een rijwoning. Bij ISDE 2026 (400 euro) is de netto investering vaak 2.600 tot 5.600 euro. Past goed bij vooroorlogse woningen in de Thoolse binnenstad, bij appartementen waar VvE-toestemming voor schachtbreuk lastig ligt, en bij situaties waar één of twee slaapkamers gericht aangepakt moeten worden.
De praktijk in Tholen Voor de 647 woningen uit de periode 1965 tot 1975 (de typische Molenvliet- en Landtongbuurten) zien we vaak een tussenoplossing: centrale wtw mogelijk maar duur omdat er twee kanaalsystemen door de woning moeten. Voor vrijstaande woningen in de polders bij Stavenisse of Oud-Vossemeer is centraal vrijwel altijd de juiste keuze. Voor de 647 woningen van vóór 1945 in de oude kernen kies je in zo'n 80 procent van de gevallen decentraal, want het kanaalwerk past simpelweg niet zonder grote ingrepen in monumentale details. Wij kijken per woning, niet per categorie. Bel ons op 085 169 18 17 voor een gratis opname.
Onze werkwijze van offerte tot oplevering
Een wtw-installatie is meer dan een unit ophangen. Het is een systeem dat 15 tot 20 jaar moet meegaan, elke dag continu draait en dagelijks invloed heeft op het comfort in je woning. Daarom werken we volgens een vast proces dat we in 25 jaar hebben uitgekristalliseerd.
Stap 1. Telefonisch advies en eerste check Je belt of mailt, we vragen naar je woning (bouwjaar, oppervlak, bestaand ventilatiesysteem), je situatie en wat je wilt bereiken. Vaak weten we na vijf minuten al welke richting realistisch is.
Stap 2. Opname ter plaatse We komen langs voor een bouwkundige opname. We meten verblijfsgebieden, kijken naar schachtmogelijkheden, beoordelen het dak voor de doorvoer en checken bestaande ventilatie. Dit gesprek is gratis en kost meestal anderhalf uur.
Stap 3. Ontwerp en debietberekening Op kantoor maken we een ontwerp met debietberekening volgens NEN 1087 (nieuwbouw) of NEN 8087 (bestaande bouw). De wettelijke ondergrens is 0,9 dm³/s per m² verblijfsgebied met minimaal 7 dm³/s totaal. Vaste minima per ruimte: keuken 21, badkamer 14, toilet 7 dm³/s.
Stap 4. Digitale offerte Je ontvangt een offerte met uitsplitsing per onderdeel (unit, kanalen, ventielen, doorvoeren, inregelen, btw), tijdpad en eventueel subsidie-toelichting. Geen verrassingen achteraf.
Stap 5. Installatie Bij goedkeuring plannen we in. Een complete wtw-installatie in een Thoolse woning duurt 2 tot 3 dagen bij nieuwbouw en 1 tot 2 weken bij bestaande bouw, afhankelijk van complexiteit. We werken stofarm, schermen werkgebieden af en ruimen elke dag op.
Stap 6. Inregelen, meetrapport en oplevering Na montage regelen we het systeem in. Per ventiel wordt het debiet gemeten en gedocumenteerd in een meetrapport. Bij balansventilatie mag het verschil tussen toe- en afvoer maximaal 20 procent zijn, na inregelen streven we naar minder dan 5 procent. Je krijgt het rapport digitaal toegestuurd. Bij oplevering lopen we het hele systeem door, leggen we de bediening uit en geven we het onderhoudsadvies mee.
Dat zes-stappenproces hebben we niet voor de show. Het is de manier waarop we voorkomen dat er drie maanden na oplevering iemand belt met fluitende ventielen of een box die te luid is. Bel 085 169 18 17 voor een gratis adviesgesprek over jouw woning.
Wat kost een wtw-installatie in Tholen
Prijstransparantie is iets waar wij sterk in geloven. Niet omdat we de goedkoopste willen zijn, maar omdat je als huiseigenaar moet kunnen rekenen voordat je een keuze maakt. Hieronder de actuele richtbedragen, allemaal inclusief btw, inclusief installatie en inclusief inregelen.
Nieuwe wtw-installatie (systeem D), bestaande woning Standaardwoning tot 130 m²: 3.500 tot 5.500 euro Grotere woning of high-end systeem: 5.500 tot 8.000 euro
WTW-unit vervangen op bestaand kanaalwerk Unit zelf (Brink, Itho, Zehnder, Orcon): 1.500 tot 2.500 euro materiaal Installatie: 400 tot 800 euro
Decentrale wtw-units Per unit (Lunos, Fresh-R, InVENTer): 600 tot 1.200 euro Gemiddelde Thoolse rijwoning (3 tot 4 units): 3.000 tot 6.000 euro totaal
Eenmalige kanaalreiniging plus inregelen WTW toe- en afvoer: 150 tot 250 euro Volledige systeemcheck plus meetrapport: 225 tot 230 euro excl. btw
Onderhoudsabonnement WTW-systeem jaarlijks: 115 tot 180 euro per jaar, maandelijks betaalbaar Filters apart (G4 elke 3 maanden, F7/ePM1 elke 6 maanden): huismerk 11 tot 25 euro per set, origineel 25 tot 69 euro
Voorrijkosten Voor losse storingen of inspecties: 110 euro inclusief eerste halfuur
Een aankoop van 5.500 euro klinkt fors, maar wat veel mensen niet weten: een gemiddeld huishouden bespaart met een goed werkende wtw-installatie zo'n 40 tot 60 m³ gas per jaar plus stroom op de oude ventilatiebox. In een Thoolse woning met de huidige energieprijzen levert dat een terugverdientijd van 12 tot 18 jaar op, en dat is dan zonder ISDE-subsidie meegerekend. Met de 400 euro ISDE komt die terugverdientijd lager uit en blijft het rendement onder de 20 jaar voor vrijwel elke woning. Bel 085 169 18 17 voor een gerichte berekening voor jouw woning.
Wtw-installatie per kern en buurt op Tholen
Tholen is een gemeente met meerdere kernen, elk met een eigen karakter en woningvoorraad. Wat in de ene kern de standaardaanpak is, werkt in de andere niet. Hieronder de hoofdkernen waar we regelmatig komen.
Tholen-stad Met ruim 8.100 inwoners en 3.460 woningen is dit de grootste kern. De binnenstad rond de Markt en het stadhuis bestaat grotendeels uit panden van vóór 1945, deels met monumentale status. Hier zien we vooral decentrale wtw-oplossingen, want kanalen door middeleeuwse muren is geen optie. De wijken Molenvliet en Landtong ten zuiden van de binnenstad dateren grotendeels uit de jaren '70 en '90, met veel tussenwoningen en hoekwoningen waar centrale wtw goed mogelijk is. WOZ-waarde gemiddeld rond 323.000 euro.
Sint-Maartensdijk Kern met overwegend grondgebonden woningen en een aanzienlijke voorraad sociale huurwoningen van Stadlander. De corporatie verduurzaamt hier in MJOP-cycli, vaak met centrale wtw bij grondige renovatie. Voor particuliere koopwoningen uit de jaren '80 en '90 in deze kern is de overstap naar wtw vaak een logische tweede stap na isolatie van de schil.
Sint-Annaland Woningen verspreid over kern en buitengebied, veel vrijstaande en twee-onder-een-kap woningen. Hier komen we voor het uitgebreidere ontwerp, met soms een tweede unit voor een aan-de-kant gelegen werkkamer of zorgkamer. Door de open ligging extra aandacht voor windgeluid bij dakdoorvoeren.
Stavenisse en Oud-Vossemeer Kleinere kernen met overwegend grondgebonden eengezinswoningen. Veel huiseigenaren combineren hier de wtw-stap met de overstap op een (hybride) warmtepomp, want zonder gecontroleerde ventilatie krijgt zo'n warmtepomp het comfort niet rond.
Anna Jacobapolder en Verspreide Huizen Met 235 en 375 inwoners de kleinste kernen, hoogste WOZ-waarde in het buitengebied (gemiddeld 489.000 euro voor Verspreide Huizen). Vrijstaande woningen, vaak met ruime kavels, regelmatig boerderij of voormalige boerderij. Hier ontwerpen we vrijwel altijd op maat omdat standaardlay-outs niet passen.
In elke kern hebben we de afgelopen jaren projecten uitgevoerd. Vorig seizoen alleen al meerdere wtw-projecten in de Molenvliet en Sint-Maartensdijk. Bel ons op 085 169 18 17 als je wilt weten wat er bij jou in de straat het meest voorkomt.
WTW als bouwsteen in de Thoolse energietransitie
Hier wordt het interessant, en eerlijk gezegd is dit waar veel huiseigenaren nog onder-geïnformeerd zijn. De gemeente Tholen werkt aan haar Warmteprogramma met als horizon eind 2026, en daarin worden per buurt Wijkuitvoeringsplannen opgesteld. De landelijke lijn is duidelijk: van het gas af, eerst via isolatie en hybride warmtepompen, daarna via volledige all-electric of een warmtenet waar dat realistisch is. En in vrijwel elke stap die je in die transitie zet, is een wtw-installatie de stille randvoorwaarde die niemand bij naam noemt maar zonder welke de rest niet werkt.
Waarom? Omdat zodra je een woning grondig isoleert (dak, gevel, glas naar HR++ of triple), de kierdichting zo hoog wordt dat natuurlijke ventilatie simpelweg niet meer toereikend is. Wat we vaak zien bij Thoolse woningen die geïsoleerd zijn zonder ventilatie-upgrade: vocht in de gordijnen, condens op de ramen aan de noordkant, schimmel in de hoeken van slaapkamers, hoofdpijn bij kinderen. In zo'n 60 procent van de Nederlandse woningen wordt de CO₂-norm overschreden, en in slaapkamers gemiddeld 21 uur per week. Dat is geen comfortprobleem maar een gezondheidsprobleem.
De combinatie die we steeds vaker installeren is dan ook: schil-isolatie, hybride warmtepomp en gelijktijdig een wtw-systeem. De hybride warmtepomp werkt op lagere aanvoertemperaturen, waardoor het rendement hoger is. Maar lage aanvoertemperaturen vragen om een woning die zijn warmte vasthoudt, en dat lukt alleen als de ventilatieverliezen onder controle zijn. Een wtw met 90 procent rendement haalt het ventilatieverlies van een gemiddelde Thoolse woning terug van zo'n 1.000 m³ gas-equivalent naar 100 m³. Reken die besparing in de prijs van vandaag uit, en je begrijpt waarom de Rijksoverheid ventilatie sinds 1 januari 2026 voor het eerst onder ISDE heeft gebracht.
Wat we in onze ervaring zien, is dat huiseigenaren die nu kiezen voor een wtw-installatie eigenlijk vooruitlopen op de wijkaanpak die over 5 tot 10 jaar hun straat bereikt. En dat scheelt later weer gedoe en kosten.
ISDE 2026: vierhonderd euro subsidie op je wtw-installatie
Goed nieuws voor wie nu de stap zet. Per 1 januari 2026 is ventilatie voor het eerst opgenomen in de ISDE-regeling van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland. Voor een erkende wtw-installatie krijg je 400 euro subsidie per woning. Niet wereldschokkend, maar wel een directe verlaging van de instapdrempel.
Welke systemen kwalificeren
- CO₂-gestuurde mechanische ventilatie (MV-box) met minimaal 2 CO₂-sensoren aangesloten
- Centrale balansventilatie met WTW: capaciteit minimaal 125 m³/h en warmteterugwinrendement van 85 procent of hoger
- Decentrale WTW-units: capaciteit minimaal 80 m³/h per unit en rendement minimaal 80 procent
Voorwaarden De ventilatie-aanvraag moet gecombineerd worden met minimaal één isolatiemaatregel (dak, gevel, vloer of glas), uitgevoerd binnen 24 maanden vóór de ventilatie-installatie. Voor veel Thoolse huiseigenaren die de afgelopen jaren al hebben geïsoleerd, betekent dit dat ze nu nog op tijd zijn om de subsidie te claimen.
Hoe we daarbij helpen Kornee, Chiel en ons team zijn ervaren in het ISDE-traject. We rekenen voor of jouw situatie kwalificeert, leveren de bewijsstukken (installatieverklaring, meetrapport, factuur, energielabels van de gebruikte unit) en zorgen dat je de aanvraag binnen de termijn (24 maanden na installatie) kunt indienen. Wettelijk mag de aanvraag pas ná de installatie, je betaalt dus eerst, krijgt de subsidie achteraf op je rekening.
Naast ISDE Woningcorporatie Stadlander past in haar prestatieafspraken met de gemeente Tholen ventilatie-upgrades toe als onderdeel van bredere renovatiepakketten. Voor huurders is dat dus geen particuliere subsidie maar onderdeel van het pakket dat de corporatie zelf draait. Voor VvE's gelden de SEEH-restanten niet meer (gesloten), maar de SVVE-regeling van het Rijk is een aparte route voor gezamenlijke gevels en daken, waarmee de combinatie isolatie plus ventilatie ook bij een appartementencomplex in beeld komt. Bel ons op 085 169 18 17 als je wilt weten welke regeling voor jouw situatie speelt.
Welke wtw-merken installeren wij op Tholen
Wij zijn merk-onafhankelijk. Dat betekent dat we kijken naar wat past bij je woning, je budget en je voorkeuren, en niet naar de bonus die een leverancier ons geeft. In de praktijk werken we het meest met vijf merken, elk met hun eigen sterke kant.
Zehnder Zwitsers premiummerk. De ComfoAir Q-lijn (350, 450, 600 m³/h) haalt 92 tot 93 procent rendement en heeft een uitstekende geluidsdemping (relevant op een winderig eiland als Tholen). De Standard-lijn is een 1:1 vervanging voor oudere WHR-units. Beste keuze als je het maximale aan stilte en rendement wilt en het budget toelaat.
Itho Daalderop Nederlandse marktleider, sterk in service en onderdelenbeschikbaarheid. De HRU ECO en HRU 300/375V halen 87 tot ruim 91 procent rendement. Itho-zoneringconcepten DuoZone en QuattroZone zijn slim voor woningen waar slapen en werken gescheiden moeten kunnen, denk aan zorgwoningen of woningen met thuiswerk-routine.
Brink Nederlandse WTW-specialist. De Renovent Excellent en Renovent Flair hebben interne drukregeling en eBus/Modbus-aansluiting voor slimme thuissystemen. Modulair, robuust, ruime onderdelenvoorraad.
Orcon Nederlandse all-rounder. De OptiAir-lijn won in 2024 de VSK Award en haalt tot 94 procent rendement. Goede prijs-kwaliteit voor de middenklasse. De HRC EcoMax / MaxComfort modellen zien we veel in Stadlander-renovaties.
Vaillant Duits, recoVAIR VAR 260/4 en 360/4 (260 en 360 m³/h) met rendement rond 78 tot 85 procent. Sterk wanneer er al een Vaillant cv-ketel of hybride warmtepomp staat en je merk-integratie wilt.
Wat we in onze ervaring zien, is dat de keuze tussen deze merken voor een Thoolse woning vooral draait om geluid (slaapkamernorm 25 tot 27 dB), bypass-functie (voor zomerkoeling met koude nachtlucht) en service-bereikbaarheid. Wij kunnen alle vijf de merken installeren én onderhouden. Welk merk past bij jouw situatie? Bel 085 169 18 17 voor een gratis adviesgesprek.
Wetgeving, normen en kwaliteitsborging
Sinds 1 januari 2024 is het Bouwbesluit 2012 vervangen door het Besluit Bouwwerken Leefomgeving (BBL) onder de Omgevingswet. Voor wtw-installaties op Tholen heeft dat een aantal concrete gevolgen die we hier kort op een rij zetten.
Luchtdebieten (artikel 4.122 BBL nieuwbouw, 3.67 BBL bestaande bouw) Minimaal 0,9 dm³/s per m² verblijfsgebied, ondergrens 7 dm³/s. Keuken 21 dm³/s, badkamer 14, toilet 7. Bepalingsmethode NEN 1087 (nieuwbouw) en NEN 8087 (bestaande bouw). Onder die grens is een woning wettelijk ondergeventileerd en heeft de gemeente handhavingsbevoegdheid.
Geluidsnorm (artikel 4.106 BBL) Installatiegeluid in een verblijfsgebied maximaal 30 dB(A), zowel in eigen woning als bij de buren. Voor slaapkamers houden we in de praktijk 25 tot 27 dB(A) aan, strenger dan de norm. Buitenunit op de perceelgrens maximaal 40 dB. Op een open en winderig eiland als Tholen is dit een aandachtspunt: een unit die in een gesloten Brabants wijkje 28 dB haalt, kan op Tholen met dakwind net iets boven de norm uitkomen. Daarom regelen we altijd op de woning, niet op de fabrieksopgave.
BENG (energieprestatie nieuwbouw) BENG 1 vereist een energiebehoefte van maximaal 55 kWh/m²/jaar voor grondgebonden woningen en 65 kWh/m²/jaar voor appartementen. Zonder wtw (systeem D met 80+ procent rendement) is BENG 1 in de praktijk niet haalbaar. Een vergelijking systeem C versus systeem D met 95 procent WTW levert in een gemiddelde woning circa 10 kWh/m²/jaar verschil op BENG 1.
BRL 8010 (Ventilatie Prestatie Keuring) Een onafhankelijke meting van debieten, balans en geluid na oplevering. Wij leveren altijd een meetrapport conform deze BRL, of de gemeente dat nu vraagt of niet.
Wkb (Wet kwaliteitsborging voor het bouwen) Sinds 1 januari 2024 van kracht voor gevolgklasse 1 (waaronder eengezinswoningen). Een onafhankelijke kwaliteitsborger controleert ontwerp en uitvoering, en de installateur is verplicht een consumentendossier op te leveren. Wij vullen dat dossier compleet aan, inclusief inregelrapport, garantievoorwaarden, onderhoudsadvies en specificaties.
Wat we hier echt belangrijk vinden om te zeggen: papier is mooi, maar uitvoering bepaalt of een systeem 20 jaar zonder gedoe draait. Wij meten elke installatie na, we leggen het rapport vast en je krijgt het digitaal.
Luchtkwaliteit, CO₂ en gezondheid binnen
Een wtw-systeem installeer je niet omdat het hip is, je doet het omdat de lucht in je huis dagelijks invloed heeft op hoe je je voelt. En de cijfers daarover zijn pittig. Binnenlucht is gemiddeld 2 tot 5 keer vervuilder dan buitenlucht, bij piekbelasting tot 1.000 keer. In bijna 60 procent van de Nederlandse woningen wordt de CO₂-norm van 1.200 ppm regelmatig overschreden, in slaapkamers gemiddeld 21 uur per week. Harvard-onderzoek liet zien dat cognitieve scores met 21 procent dalen per 400 ppm CO₂-stijging.
De parameters die ertoe doen
- CO₂: gezond onder 800 ppm, wettelijke bovengrens 1.200 ppm. Boven 1.400 ppm meetbare daling in concentratievermogen.
- Relatieve luchtvochtigheid: optimaal 45 tot 55 procent. Boven 60 procent risico op schimmelgroei en huisstofmijt, onder 30 procent geïrriteerde slijmvliezen.
- Fijnstof (PM2.5): WHO-richtwaarde jaargemiddeld 5 µg/m³. Goede WTW-filters (F7 of ePM1) houden tot 80 procent van fijnstof tegen.
- Radon: het Nederlandse referentieniveau is 100 Bq/m³. Op zeekleibodems is radon doorgaans laag, maar door minder ventileren tijdens de energiecrisis is de gemiddelde NL-waarde met factor 1,5 gestegen sinds 2013. Dat is het tegenovergestelde van wat je wilt.
- VOC's (vluchtige organische stoffen) uit verf, meubels en schoonmaakmiddelen: moderne wtw-filtering reduceert dit fors.
Wat dit voor een Thoolse woning betekent Woningen langs de kustlijn en in de polders hebben relatief lage achtergrond-fijnstofconcentraties vergeleken met grote steden. Dat is gunstig. Tegelijk produceert een gemiddeld huishouden binnen 10 tot 15 liter waterdamp per dag (douchen, koken, ademen, planten). Zonder mechanische ventilatie kan die vochtproductie in goed geïsoleerde Thoolse woningen niet weg, en daar zit precies de paradox: hoe beter we isoleren, hoe groter de ventilatieopgave wordt.
Wat wij voor klanten doen, is plaatsing van CO₂-sensoren in slaapkamer en woonkamer, zodat het systeem vraaggestuurd werkt en je continu zicht hebt op de luchtkwaliteit. En als je een baby of iemand met astma in huis hebt, schroef je die plafondnorm gewoon strenger aan. Een gezond binnenklimaat is geen luxe.
Onderhoud, filters en abonnementen
Een wtw-systeem zonder onderhoud is een wtw-systeem dat na 5 jaar niet meer doet wat het moet doen. Stof, vocht en vervuiling slaan zich neer op filters, in kanalen en op de warmtewisselaar. Het rendement zakt, het geluid neemt toe en in het ergste geval ga je tegen het ontwerpdebiet aan zitten. Daarom hieronder ons onderhoudsritme.
Filters G4 voorfilters elke 3 maanden vervangen of stofzuigen, F7 of ePM1 fijnfilters elke 6 maanden vervangen. In Thoolse situaties met veel polderlucht (stof, pollen, vochtdamp) houden we de korte termijn aan. Filters kun je zelf vervangen, het kost 10 minuten per set en de huismerk-prijs ligt tussen 11 en 25 euro.
Klein onderhoud (jaarlijks) Visuele check van de unit, filters meeleveren, condensafvoer doorlopen, ventielen controleren, sensoren testen. Duurt 45 tot 60 minuten, kost 90 tot 135 euro. Hierin zit ook het kort doormeten van de luchtstromen om vroeg vervuiling te signaleren.
Groot onderhoud (elke 2 tot 4 jaar) Warmtewisselaar reinigen, ventilatoren reinigen, sifon doorspoelen, sensoren herkalibreren. 1 tot 2 uur werk, 200 tot 350 euro afhankelijk van merk en complexiteit.
Kanaalreiniging (elke 3 tot 6 jaar) Toe- en afvoerkanalen mechanisch reinigen. Bij WTW (systeem D) 150 tot 250 euro voor een complete reiniging. Een ongereinigde box verbruikt tot 80 euro per jaar extra aan stroom door verhoogde weerstand, dus puur op stroomkosten verdient een reiniging zich vaak in 3 jaar terug.
Onderhoudsabonnement Wij bieden voor wtw-systemen een jaarcontract van 115 tot 180 euro, maandelijks betaalbaar. Daarin zit jaarlijks onderhoud, voorrang bij storingen (binnen 24 uur in plaats van 5 dagen), kortingen op onderdelen en geen voorrijkosten bij planmatig bezoek. Voor de 2.613 koopwoningen op Tholen is dat een populaire keuze, want het haalt zorg uit handen en zorgt dat de garantievoorwaarden van fabrikanten netjes geldig blijven.
Onze 24-uurs dienst Voor abonnees binnen 24 uur ter plaatse, anderen binnen 5 werkdagen. Storingen reageren we op vanaf onze vestiging in Heerle (binnen 30 minuten rijden tot vrijwel elke kern op Tholen). Bel 085 169 18 17 voor een onderhoudsabonnement op maat.
Storingen en wat je zelf kunt checken
De meeste wtw-storingen die we in Tholen oplossen, zijn geen defecten. Het zijn vervuilde filters, verstopte sifons, vorstbeveiliging die schopt in de wintermaanden of een sensor die geijkt moet worden. Daarom hieronder de symptomen die je zelf kunt herkennen, met de meest waarschijnlijke oorzaak.
Fluitend of piepend geluid bij ventielen Meestal te hoge luchtsnelheid door vuile filters of een dichtgedraaid ventiel. Eerste check: filter vervangen. Lost het probleem dan niet op, dan moeten we herinregelen.
Weinig of geen luchtstroom Vrijwel altijd vuile filters of een vervuild kanaal. Bij een unit van 5 jaar of ouder zonder reinigingshistorie: tijd voor een kanaalreiniging.
Slurpend geluid of stank uit ventielen Lege of verstopte sifon in de condensafvoer. Vullen of doorspoelen is een klusje van 10 minuten. Belangrijk dat dit goed gebeurt, want valse lucht via een lege sifon trekt sensoren in de war.
Filterlicht aan, W01 of W02 op display Geen storing maar onderhoudsherinnering. W01 (bij Itho) betekent filter stofzuigen, W02 betekent filter vervangen.
Brink E120, Remeha E12, communicatiestoring Meestal een bedradings- of polariteitsfout. Niet zelf doen. Bel ons.
Vorstbeveiliging actief bij temperaturen onder 2°C De warmtewisselaar dreigt te bevriezen. Moderne units schakelen voorverwarmer in of werken tijdelijk met disbalans. Geen probleem zolang het binnen 30 minuten herstelt. Houdt dit aan, dan is voorverwarmer waarschijnlijk defect.
Tocht en dichtklappende deuren Meer dan 10 procent onbalans tussen toe- en afvoer. Herinregelen is de oplossing, niet componenten vervangen.
Wat we vaak zien bij Thoolse woningen die we voor het eerst zien: de bewoner heeft al maanden klachten en zoekt pas hulp als gezondheidsklachten optreden (hoofdpijn, allergie, slecht slapen). 87 procent van de bewoners wacht volgens onderzoek te lang. Eerlijk gezegd zonde, want een storing wordt door uitstel zelden goedkoper. Bel ons op 085 169 18 17 als je twijfelt, een telefoongesprek kost niets.
Geluid, comfort en bypass-functie
Op een eiland met zoveel open vlakte en wind verdient het geluid van een wtw-installatie extra aandacht. De BBL-norm zit op maximaal 30 dB(A) installatiegeluid in een verblijfsgebied. Voor slaapkamers houden we strenger aan: 25 tot 27 dB(A). Niet omdat het wettelijk moet, maar omdat je in een slaapkamer 8 uur per nacht ligt en een continu zoemende unit op den duur slaap stoort.
Waar fabrikantopgaven misleiden Fabrikanten meten op 3 meter afstand in een echo-loze ruimte. In de praktijk ligt het werkelijke geluid in je huis 5 tot 10 dB hoger door reflecties, kanaalresonantie en eventueel vibratie via het plafond. Daarom is plaatsing zo belangrijk: niet boven of vlak naast een slaapkamer als het kan, op trillingsdempers, met flexibele aansluitingen.
RIVM-praktijkmeting In nieuwbouwwoningen lagen mediaanwaarden bij stand 1 op 24,7 dB(A), stand 2 op 25,8 en stand 3 op 27,4. Bij de hoogste stand overschreed een deel van de woningen de 30 dB(A)-norm. Voor Tholen betekent dit dat je in een doorsnee gezinswoning aan de norm voldoet zolang je niet continu op stand 3 draait, maar dat juist die hogere stand 's nachts moet kunnen werken zonder slaapverstoring. Vraaggestuurd ventileren via CO₂-sensoren is hier het antwoord.
Bypass-functie Naast geluid is comfort in de zomer een punt. Met een bypass schakelt het systeem 's nachts de warmtewisselaar uit zodra het buiten kouder is dan binnen, en blaast koele buitenlucht direct naar binnen. Op Tholen, met relatief koele zomernachten dankzij de zeewind, is dat een uitstekend gratis-koelmechanisme. We zien klanten met een bypass-functie 2 tot 3 graden lagere binnentemperatuur halen in zomernachten, zonder airco.
Zomerstand en nachtventilatie In combinatie met goede zonwering en koeling-via-bypass blijft een Thoolse woning ook in een hete week comfortabel. We kijken naar oriëntatie van de woning, schaduw en typische binnentemperaturen in juli voordat we de bypass-strategie kiezen. Het is een gratis besparing op latere airco-installatie.
Zoute lucht, wind en hoge grondwaterstanden: Thoolse aandachtspunten
Tholen is geen droge zandgrond. Het is zeeklei, deels veen, met hoge grondwaterstanden en een uitgesproken zeeklimaat. Voor een wtw-installatie betekent dat een aantal aandachtspunten die elders minder spelen.
Zoute lucht en corrosie De luchtaanvoer van een wtw-systeem zit aan de buitenkant, vaak op het dak of in de gevel. Op Tholen gaat daar zoute lucht doorheen. Standaard aluminium roosters voldoen, maar voor woningen direct aan het water (Verspreide Huizen, deels Anna Jacobapolder) kiezen we soms voor verzwaarde RVS-uitvoering. Filters G4 op de toevoer zorgen dat zout en stof niet in de warmtewisselaar terechtkomen.
Wind en dakdoorvoer Windbelasting op een dakdoorvoer is op Tholen structureel hoger dan in het binnenland. Daarom gebruiken we windvaste muts-aansluitingen en checken we de stand bij verschillende windrichtingen om geluidsproblemen door winddruk te voorkomen.
Hoge grondwaterstanden De gemeente Tholen ligt grotendeels onder NAP, met bemaling door waterschap Scheldestromen. Bodemgebonden warmtepompen zijn daardoor lastig, maar voor de wtw-installatie zelf is dit geen direct probleem. Wat het wel betekent: condensafvoer vanaf de wtw-unit moet zorgvuldig op de bestaande rioolinrichting worden aangesloten, niet op een drain die bij hoog water terugloopt.
Veengrond en draagkracht In delen van het Thoolse buitengebied en in de Weihoek zit veen onder de woning. Draagkracht is daar beperkt, wat invloed heeft op funderingen en zware installaties. Een wtw-unit weegt 35 tot 60 kilo en hangt aan plafond of muur, dus dit is voor de unit zelf geen issue. Voor een eventuele buitenunit van een combi-warmtepomp wel een aandachtspunt.
Klimaat in cijfers Milde maar vochtige winters, frisse zomers door zeewind, jaargemiddelde temperatuur rond 10,5 graden. Voor een wtw is dit een gunstig klimaat: relatief weinig vorstdagen onder -5°C (waarbij voorverwarmer in beeld komt), maar wel een vochtige periode van oktober tot maart waarin de wtw zwaar werk verzet. Met andere woorden: het systeem moet juist hier robuust en goed gedimensioneerd zijn.
Dat we deze dingen bij naam noemen, is geen verkooptruc. Het is precies waar we als familiebedrijf uit Heerle (binnen 30 minuten rijden van Tholen-stad) op letten als we een opname doen.
Zakelijk en VvE: wtw-installatie voor utiliteit op Tholen
Naast particuliere woningen doen we op Tholen ook ventilatieprojecten voor utiliteit en VvE's. Denk aan kantoorruimtes, het bedrijventerrein Slabbecoornpolder, kleine zorglocaties, basisscholen en VvE-appartementencomplexen in Sint-Maartensdijk en Tholen-stad.
Wat hier anders is In utiliteitsbouw gelden hogere debieten (6,5 dm³/s per persoon volgens BBL) en strengere filterklassen. In plaats van een residentiële WTW-box kom je dan al snel uit op een luchtbehandelingskast (LBK) die naast ventilatie ook koeling, verwarming en filtering combineert. Voor middelgrote kantoren tot zo'n 500 m² werken we vaak met een uitvergrote residentiële wtw-opstelling met zonering, voor grotere objecten met een echte LBK.
Onderwijs en CO₂-meters Sinds 1 juli 2025 is een CO₂-meter wettelijk verplicht in elk klaslokaal in het funderend onderwijs. Voor Thoolse basisscholen die deze stap nog niet hebben gezet, hebben we kant-en-klare pakketten waarmee én de meting én de ventilatie-upgrade in één traject afgerond worden.
VvE-trajecten In appartementen is elke geveldoorvoer een ingreep in gemeenschappelijke delen. Wij begeleiden VvE-besturen door het ALV-traject, leveren technische onderbouwing voor het bestuursvoorstel en zorgen dat de planning meetelt in de MJOP. Voor decentrale wtw-units in afzonderlijke appartementen is dat vaak een efficiëntere route dan een collectief systeem.
Onze zakelijke referenties Wij werken voor klanten als Fokker, Bravis Ziekenhuis, McDonald's, Brabants Landschap, GGZ WNB, Intratuin en Croonwolter&dros. Niet allemaal op Tholen, maar wel binnen het werkgebied West-Brabant en Zeeland. We zijn VCA*-gecertificeerd, wat voor zakelijke opdrachtgevers vaak een instapeis is. Benieuwd wat er voor jouw locatie of VvE kan? Bel 085 169 18 17 en we plannen een verkenning.
Veelgestelde vragen
Wat kost een complete wtw-installatie in Tholen voor een gemiddelde rijwoning?
Voor een Thoolse rijwoning tot 130 m² rekenen we doorgaans tussen 3.500 en 5.500 euro inclusief btw en installatie. Daarin zit de wtw-unit zelf, alle toe- en afvoerkanalen, ventielen, dakdoorvoer en het inregelen met meetrapport. Voor grotere woningen of high-end systemen met topfabrikanten als Zehnder loopt het door tot 8.000 euro. De ISDE-subsidie van 400 euro mag je daar nog van aftrekken, mits gecombineerd met een isolatiemaatregel binnen 24 maanden.
Heb ik op Tholen subsidie voor een wtw-installatie?
Ja. Sinds 1 januari 2026 is ventilatie voor het eerst opgenomen in de ISDE-regeling van RVO. Je krijgt 400 euro subsidie voor een erkende wtw-installatie, mits gecombineerd met minimaal één isolatiemaatregel (dak, gevel, vloer of glas) die maximaal 24 maanden eerder is uitgevoerd. Voorwaarden: centrale WTW van 125 m³/h of meer met 85 procent rendement, of decentrale WTW van 80 m³/h per unit met 80 procent rendement. Het aanvragen gebeurt achteraf, na installatie.
Kan ik in een vooroorlogs pand in de Thoolse binnenstad een wtw-installatie laten plaatsen?
In de meeste gevallen wel, maar dan via decentrale wtw-units in plaats van een centraal systeem. Een centrale wtw vraagt om twee complete kanaalsystemen door de woning, en dat past zelden in een vooroorlogs pand zonder de monumentale details aan te tasten. Decentrale units zitten per vertrek in de gevel en hebben alleen een muurdoorvoer nodig. Voor een gemiddelde binnenstadwoning kom je uit op 3 tot 4 units, totaal 3.000 tot 6.000 euro. Bij monumenten checken we vooraf of vergunning of welstandsadvies nodig is.
Hoeveel bespaar ik per jaar met een wtw-installatie in een Thoolse woning?
Een gemiddeld huishouden bespaart 40 tot 60 m³ gas per jaar door warmteterugwinning, plus stroombesparing op de oude ventilatiebox. Bij de huidige energieprijzen is dat zo'n 100 tot 200 euro per jaar. In grotere woningen of woningen die goed geïsoleerd zijn loopt dat op tot 300 euro. Daarnaast verdien je terug op preventief vermijden van schimmelschade en onderhoud aan oude ventilatie. Op een aankoop van 5.500 euro kom je daarmee meestal uit op een terugverdientijd van 12 tot 18 jaar, inclusief subsidie korter.
Hoe lang duurt de installatie van een wtw-systeem in een bestaande woning op Tholen?
Een complete installatie in een bestaande Thoolse woning duurt 1 tot 2 weken, afhankelijk van complexiteit. Bij nieuwbouw of grootschalige renovatie waarbij de woning al gestript is, kan het in 2 tot 3 dagen. Een wtw-unit vervangen op bestaand kanaalwerk gaat in 1 tot 2 werkdagen. Ventilatiebox vervangen op bestaande aansluitingen is een klusje van 90 tot 120 minuten. We werken stofarm, schermen werkgebieden af en je kunt gewoon in de woning blijven wonen tijdens het werk.
Moet ik de filters van mijn wtw-systeem zelf vervangen of doet de installateur dat?
Beide kan. De voorfilters (G4) elke 3 maanden vervangen of stofzuigen is een klusje van 10 minuten dat je prima zelf kunt. De fijnfilters (F7 of ePM1) elke 6 maanden ook. Filtersets kosten 11 tot 25 euro voor huismerk, 25 tot 69 voor origineel. Wil je het uit handen geven, dan zit filtervervanging in ons jaarlijkse onderhoudsabonnement. Voor Thoolse situaties met veel polder- en zoutlucht houden we de korte filtervervangingstermijn aan, langer wachten kost rendement en geluid.
Hoe wordt een wtw-installatie ingeregeld en krijg ik een meetrapport?
Na montage regelen we elk ventiel afzonderlijk in met een kalibratie-anemometer. Per ruimte wordt het debiet gemeten en gedocumenteerd. Bij balansventilatie streven we naar minder dan 5 procent verschil tussen toe- en afvoer, wettelijk is maximaal 20 procent toegestaan. Het meetrapport conform BRL 8010 krijg je digitaal, en bij nieuwbouw of grote renovatie is dit onderdeel van de Wkb-documentatieplicht. Voor de inregeling rekenen we 225 tot 230 euro excl. btw bij losse opdracht, bij volledige installatie zit het in het pakket.
Welke wtw-merken raden jullie aan voor Thoolse woningen?
We zijn merk-onafhankelijk en installeren onder andere Zehnder, Brink, Itho Daalderop, Orcon en Vaillant. Voor stilte (slaapkamerwoningen) zit Zehnder bovenaan. Voor service-bereikbaarheid in Nederland is Itho Daalderop sterk. Brink is een Nederlandse specialist met goede modulaire opbouw. Orcon biedt goede prijs-kwaliteit voor de middenklasse. Vaillant past goed als er al een Vaillant cv-ketel staat. Op Tholen, met windbelasting en zoutlucht, kijken we vooral naar geluidsspecs en uitvoering van buitenroosters, daar zit de echte differentiatie.
Wat is het verschil tussen mechanische ventilatie en een wtw-installatie?
Mechanische ventilatie (systeem C) zuigt vuile lucht mechanisch af via keuken, badkamer en toilet, terwijl verse lucht via gevelroosters binnenkomt. Geen warmteterugwinning. Een wtw-installatie (systeem D) regelt zowel toevoer als afvoer mechanisch en haalt 80 tot 95 procent van de warmte uit de afgevoerde lucht terug in de inkomende lucht via een warmtewisselaar. Systeem C kost 2.800 tot 5.000 euro inclusief installatie, systeem D 3.500 tot 8.000. In BENG-nieuwbouw is systeem D vrijwel verplicht omdat anders de energieprestatie niet haalbaar is.
Is een wtw-installatie geschikt voor mijn appartement in Sint-Maartensdijk of Tholen-stad?
Voor appartementen werkt een decentrale wtw-oplossing vrijwel altijd het best. Eén unit per ruimte, geen kanalen door de woning, alleen muurdoorvoer per unit. Wel is VvE-toestemming nodig omdat het om een ingreep in de gevel gaat. Wij begeleiden VvE-trajecten regelmatig en leveren onderbouwing voor het ALV-besluit. Voor één appartement is een investering van 600 tot 1.200 euro per unit gangbaar, dus 1.800 tot 4.800 euro voor 3 tot 4 ruimtes. Het werk in één appartement duurt 1 tot 2 dagen.
Hoe snel komen jullie ter plaatse bij een storing aan mijn wtw-installatie?
Voor klanten met een onderhoudsabonnement reageren we binnen 24 uur, voor andere klanten binnen 5 werkdagen. Onze vestiging zit in Heerle, op rijafstand van maximaal 30 minuten tot vrijwel elke kern op Tholen. Voor échte spoedstoringen (geen ventilatie meer, lekkage, alarm) hebben we een 24-uurs dienst die binnen 30 minuten naar Tholen kan rijden. Voor abonnees geldt voorrang bij planning en geen voorrijkosten bij planmatig onderhoud. Dat geeft veel klanten op het eiland net dat extra stukje gemoedsrust.
Wat is een bypass en heb ik die nodig op Tholen?
Een bypass schakelt 's nachts de warmtewisselaar uit en blaast koele buitenlucht direct in de woning, zodra het buiten kouder is dan binnen. In een Thoolse zomernacht, met de zeewind die de buitentemperatuur snel laat zakken, kan dit 2 tot 3 graden lagere binnentemperatuur opleveren zonder airco. Op een eiland met relatief koele zomernachten is dat een uitstekende gratis koeling. Vrijwel elke moderne wtw-unit heeft de bypass standaard ingebouwd, dus extra kosten zijn er niet. Wel adviseren we de combinatie met goede zonwering aan de zuidkant, anders win je 's nachts wat je overdag verliest.